معرفی و خلاصه مقاله سیاستی با عنوان دیپلماسی آب:جنسیت و حکمرانی آب فرامرزی – سال ۲۰۲۵- مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل
گردآوری : معصومه اشتیاقی
مقاله به بررسی نقش و جایگاه زنان در حکمرانی فرامرزی آب و دیپلماسی آب در حوضه رودخانه برهماپوترا میپردازد؛ حوضهای که میان چین، هند، بوتان و بنگلادش مشترک است. مسئله اصلی پژوهش این است که اگرچه زنان جوامع محلی نقش مهمی در مدیریت آب، کشاورزی، معیشت و مواجهه با پیامدهای سیلاب و تغییر اقلیم دارند، اما حضور آنان در نهادهای تصمیمگیری، مذاکرات فرامرزی و ساختارهای رسمی دیپلماسی آب بسیار محدود است.
️مطالعه با مرور ادبیات علمی و سیاستی، اسناد و توافقهای رسمی و همچنین مصاحبههای نیمهساختاریافته با نمایندگان نهادهای دولتی، سازمانهای جامعه مدنی و سازمانهای بینالمللی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که سازوکارهای موجود همکاری در حوضه برهماپوترا عمدتاً بر همکاری فنی، تبادل دادههای هیدرولوژیک و پیشبینی سیلاب متمرکزند و در طراحی نهادی خود توجه محدودی به جنسیت و مشارکت اجتماعی دارند.
مقاله چهار شکاف مهم را برجسته میکند: نخست، خلأ نهادی و نبود الزامات مشخص برای مشارکت زنان در توافقها و نهادهای فرامرزی؛ دوم، کاستی نمایندگی زنان در ساختارهای دیپلماسی و تصمیمگیری آب؛ سوم، موانع اجتماعی و اقتصادی نظیر هنجارهای فرهنگی، نابرابری در دسترسی به آموزش و مالکیت زمین و محدودیت جابهجایی؛ و چهارم، نادیده گرفتن ابعاد جنسیتی آسیبپذیری اقلیمی، بهویژه در زمینه سیلاب، جابهجایی جمعیت و از دست رفتن معیشت.
️یکی از نکات مهم مقاله آن است که مشارکت زنان صرفاً یک مطالبه عدالت جنسیتی نیست، بلکه میتواند به بهبود کیفیت دیپلماسی آب منجر شود.تجربه گروههای خودیار زنان در آسام و کمیتههای محلی آب در بنگلادش نشان میدهد که حضور و رهبری زنان میتواند پذیرش اجتماعی و پایداری پروژههای آبی را افزایش دهد. همچنین تجربه حوضههای رودخانهای مانند مکونگ، نیل و دانوب نشان میدهد که نهادینهکردن مشارکت زنان از طریق برنامههای رهبری، سازوکارهای مشارکتی و سهمیههای نمایندگی میتواند به بهبود ارتباطات، اعتماد و همکاری میان ذینفعان کمک کند.
بر همین اساس، مجموعهای از توصیههای سیاستی را ارائه میکند: نهادینهکردن جنسیت در ساختار حکمرانی آب، تقویت ظرفیت زنان در مذاکره و دیپلماسی آب، ایجاد شبکههای زنان، تولید دادههای تفکیکشده جنسیتی، حمایت از پژوهشهای مشارکتی، پیوند سیاستهای آب و اقلیم با سیاستهای جنسیتی و ایجاد سازوکارهای همکاری منطقهای برای حضور زنان.
در نهایت، مقاله استدلال میکند که حکمرانی فراگیر جنسیتی در حوضههای آبریز فرامرزی، هم یک “ضرورت عدالت و برابری” و هم یک “راهبرد برای افزایش ثبات، اعتماد، همکاری و تابآوری اقلیمی” است. از این منظر، مشارکت زنان میتواند به ایجاد ارتباط میان دانش و نیازهای جوامع محلی و تصمیمگیریهای ملی و فرامرزی کمک کند و دیپلماسی آب را از رویکردی صرفاً فنی و دولتمحور به سمت حکمرانی مشارکتی، اجتماعی و تابآور سوق دهد.
United Nations University Hub منبع:
